İş Arama İzni Nedir?
İş arama izni, iş sözleşmesi bildirim süresi verilerek sona erdirilen işçinin, bu süre içinde yeni bir iş bulabilmesi için kanunla tanınmış ücretli bir izindir. İşçi bildirim süresince çalışmaya devam ettiğinden, yeni iş arayışını iş saatleri dışına sıkıştırmak zorunda kalmaması amaçlanmıştır.
Uygulamada iş arama izninin kaç saat olduğu, hangi fesih türlerinde doğduğu, nasıl kullanılacağı ve kullandırılmaması hâlinde ne ödeneceği sıkça uyuşmazlık konusu olmaktadır. Bu yazıda iş arama izni, 4857 sayılı İş Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde ele alınmaktadır.
İş Arama İzninin Yasal Dayanağı
İş arama izni 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 27. maddesinde “Yeni iş arama izni” başlığıyla düzenlenmiştir.
Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.
İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.
İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.
Hükümden çıkan temel kurallar şunlardır. İzin bildirim süresi içinde, iş saatleri içinde ve ücretli olarak kullandırılır. Süresi günde iki saatten az olamaz. Toplu kullanım ise işçinin tercihine bağlıdır.
İş Arama İzni Hangi Hâllerde Doğar?
İş arama izni, belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim süresi tanınarak feshedildiği hâllerde söz konusu olur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iş arama izninin sözleşmeyi kimin feshettiğine bakılmaksızın, bildirim süresi içinde işçiye tanınan bir hak olduğunu kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2016/569, K. 2020/707, T. 30.09.2020 ve E. 2018/757, K. 2021/488, T. 15.04.2021). Bu nedenle işçinin kendisi bildirim süresine uyarak istifa ettiğinde de bildirim süresi içinde iş arama izni kullandırılmalıdır.
Buna karşılık aşağıdaki hâllerde iş arama izni doğmaz.
- Belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi
- İşveren veya işçi tarafından haklı nedenle derhal fesih
- İşverenin bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek feshetmesi
- Bildirim süresi verilmeden fesih yapılması ve ihbar tazminatına hükmedilmesi
Son iki hâlde işçinin bildirim süresi boyunca çalışması söz konusu olmadığından, Yargıtay ihbar tazminatı ile iş arama izni ücretinin birlikte talep edilemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 22. HD, E. 2014/19880, K. 2015/33173, T. 01.12.2015 ve Yargıtay 9. HD, E. 2015/18208, K. 2015/23870, T. 02.07.2015).
İşverenin bildirimli feshinden sonra işçi, bildirim süresi dolmadan örneğin emeklilik nedeniyle daha erken ayrılırsa, işçinin ayrıldığı tarihe kadar geçen süre için iş arama izni kullandırılması gerekir (Yargıtay 9. HD, E. 2011/53717, K. 2014/4374, T. 13.02.2014).
İş Arama İzni Kaç Saat?
İş arama izni günde en az iki saattir. Toplam süre, işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresine bağlıdır. İş Kanunu’nun 17. maddesine göre bildirim süreleri şöyledir.
| Kıdem | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay ile 1,5 yıl arası | 4 hafta |
| 1,5 yıl ile 3 yıl arası | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgari olup iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. Bildirim süresi uzatılmışsa iş arama izni de uzatılmış süre üzerinden hesaplanır.
Hesapta dikkat edilmesi gereken önemli nokta, iş arama izninin yalnızca çalışılan günler için doğmasıdır. Yargıtay, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri için iş arama izni verilmesi gerekmediğini, bu nedenle bu günler için iş arama izni ücretine de hak kazanılamayacağını kabul etmektedir (Yargıtay 9. HD, E. 2008/41923, K. 2010/6436, T. 11.03.2010). Dolayısıyla toplam süre, bildirim süresindeki takvim günleri üzerinden değil, iş günleri üzerinden hesaplanır.
| Bildirim süresi | Haftada 6 gün çalışan | Haftada 5 gün çalışan |
|---|---|---|
| 2 hafta | 12 iş günü, 24 saat | 10 iş günü, 20 saat |
| 4 hafta | 24 iş günü, 48 saat | 20 iş günü, 40 saat |
| 6 hafta | 36 iş günü, 72 saat | 30 iş günü, 60 saat |
| 8 hafta | 48 iş günü, 96 saat | 40 iş günü, 80 saat |
Tablodaki süreler, bildirim süresi içinde ulusal bayram veya genel tatil bulunmadığı varsayımına dayanır. Bu günler bildirim süresine denk geliyorsa toplam süreden düşülür.
İş Arama İzni Nasıl Kullanılır?
Günlük Kullanım
Kural olarak iş arama izni, bildirim süresinin her iş gününde en az iki saat olarak kullanılır. İznin hangi saatlerde kullanılacağını işveren belirler. İşçi, iznin zamanını kendiliğinden belirleyerek işyerinden ayrılamaz, çünkü bildirim süresi içinde iş görme borcu devam etmektedir (Yargıtay 9. HD, E. 2009/44373, K. 2012/7589, T. 07.03.2012).
Bununla birlikte işverenin belirlediği saatlerin iş aramaya gerçekten elverişli olması gerekir. İş görüşmelerinin yapılamayacağı saatlerin izin olarak belirlenmesi, iznin amacına ve dürüstlük kuralına aykırıdır.
Toplu Kullanım
İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Toplu kullanım işçinin tercihine bağlıdır ve iki koşulu vardır. İşçi bu tercihini işverene bildirmeli, toplu izni de işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmelidir. Böylece işçi bildirim süresinin son günlerinde tam gün izinli olur ve iş sözleşmesi bildirim süresinin sonunda sona erer.
Toplu kullanımda gün sayısı, toplam izin saatinin işçinin günlük çalışma süresine bölünmesiyle bulunur. Örneğin 8 haftalık bildirim süresinde haftada 6 gün ve günde 7,5 saat çalışan işçinin 96 saatlik izni yaklaşık 12,8 iş gününe karşılık gelir. Haftada 5 gün ve günde 9 saat çalışan işçinin 80 saatlik izni ise yaklaşık 8,9 iş günüdür.
İş Arama İzni Verilmezse Ne Olur?
İş Kanunu’nun 27. maddesi iki ayrı yaptırım öngörmektedir.
- İşveren iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa, o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.
- İşveren işçiyi iş arama izni süresinde çalıştırırsa, işçinin zaten alacağı ücrete ek olarak çalıştırılan sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.
İş arama izni işçinin talebine bağlı değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, işçi talep etmese de iznin verilmesinin zorunlu olduğunu, işverenin “izninizi kullanın” şeklindeki bildiriminin tek başına onu bu yükümlülükten kurtarmayacağını kabul etmiştir. Karara göre işverenin izin verdiğini belirttiği saatlerde işçiye iş verilmemesi gerekir (Yargıtay HGK, E. 2018/759, K. 2021/490, T. 15.04.2021). Buna karşılık işçinin iznin kendisine önerilmesine rağmen kullanmak istemediğini açıkça beyan ettiği durumlarda Yargıtay, iznin kullandırılmadığının kabul edilemeyeceği sonucuna varmıştır (Yargıtay 7. HD, E. 2015/5407, K. 2016/379, T. 20.01.2016).
İznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. Bu nedenle işverenin, iznin hangi gün ve saatlerde kullandırıldığını yazılı olarak kayıt altına alması önemlidir.
İş Arama İzni Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Uygulamada en sık karşılaşılan durum, işçinin bildirim süresi boyunca iş arama izni kullandırılmadan tam gün çalıştırılmasıdır. Bu durumda işçi, bildirim süresine ait normal ücretini zaten almış olduğundan, ayrıca iş arama izni saatleri için saat ücretinin yüzde yüz zamlı tutarını talep edebilir. Hesap şu şekilde yapılır.
İş arama izni alacağı = Bildirim süresindeki iş günü × 2 saat × saat ücreti × 2
Saat ücreti, aylık ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur. Örneğin aylık brüt ücreti 40.000 TL olan, 1 yıllık kıdemi bulunan ve haftada 6 gün çalışan işçi için hesap şöyledir.
- Bildirim süresi 4 hafta, iş günü sayısı 24
- İş arama izni süresi 24 × 2 = 48 saat
- Saat ücreti 40.000 / 225 = 177,78 TL
- Alacak 48 × 177,78 × 2 = yaklaşık 17.066,67 TL brüt
İşçinin izin saatlerinde çalıştırılmadığı ancak izin süresinin ücretinin kesildiği durumda ise kesilen ücretin ödenmesi gerekir.
Borçlar Kanunu’na Tabi Çalışanlarda İş Arama İzni
İş Kanunu kapsamı dışında kalan ve hizmet sözleşmesiyle çalışanlar bakımından iş arama izni Türk Borçlar Kanunu’nun 421. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre işveren, belirsiz süreli hizmet sözleşmesinin feshi hâlinde bildirim süresi içinde işçiye ücretinden kesinti yapmaksızın günde iki saat iş arama izni vermekle yükümlüdür. İzin saatleri ve günleri belirlenirken işyerinin ve işçinin haklı menfaatleri gözetilir.
Bu çalışanlar bakımından bildirim süreleri de farklıdır. Borçlar Kanunu’nun 432. maddesine göre bildirim süresi, hizmet süresi bir yıla kadar olan işçi için iki hafta, bir yıldan beş yıla kadar olan işçi için dört hafta, beş yıldan fazla olan işçi için altı haftadır. Borçlar Kanunu’nda iş arama izninin toplu kullanımı ve yüzde yüz zamlı ödeme kuralı yer almamaktadır.
Zamanaşımı ve Arabuluculuk
İş arama izni alacağı ücret niteliğinde olup beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu alacak için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Sonuç
İş arama izni, bildirim süresi tanınarak yapılan her fesihte, feshi hangi tarafın yaptığına bakılmaksızın işçiye tanınan ücretli bir haktır. İzin günde en az iki saattir, yalnızca çalışılan günler için doğar ve işçinin tercihine göre toplu olarak da kullanılabilir. İznin kullandırılmaması hâlinde ücret, izin süresinde çalıştırılma hâlinde ise yüzde yüz zamlı ücret ödenir.
Bildirim süresi içinde iznin hangi gün ve saatlerde kullanıldığının yazılı olarak belgelenmesi, hem işçi hem işveren bakımından olası bir uyuşmazlıkta belirleyici olacaktır.
İş arama izniniz kullandırılmadıysa ya da iş sözleşmeniz yakın zamanda sona erdiyse değerlendirme yaptırın. İş hukuku avukatı Av. Levent Samgar Hukuk Bürosu olarak İstanbul’da işçi tarafında dosya takibi yapıyoruz. Bize 0212 238 87 17 numaralı telefondan ulaşabilir ya da iletişim sayfamızdaki formu doldurabilirsiniz.
İlgili yazılarımız: işçi hakları, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı, işsizlik maaşı.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup somut olaylar bakımından hukuki görüş niteliği taşımaz.
