İş Kazası Bildirimi

İş kazası bildirimi, işçinin geçirdiği kazanın işveren tarafından kolluğa ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesidir. Bildirim, kazadan sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır. Bildirim yapılmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz; işverene idari para cezası ve rücu sorumluluğu doğurur.

Kim, nereye, ne zaman bildirir?

Bildiren	Nereye	Süre
İşveren	Yetkili kolluk kuvvetine	Derhal
İşveren	SGK’ya	Kazadan sonraki 3 iş günü
Sağlık hizmeti sunucusu	SGK’ya	En geç 10 gün
Kendi adına çalışan sigortalı	SGK’ya	Engelinin kalktığı günden itibaren 3 iş günü, her hâlde kazadan itibaren 1 ay

İş Kazası Nedir?

Aynı olay iki ayrı kanunda düzenlenmiştir ve tanımlar birebir aynı değildir. Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır.

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi sosyal güvenlik hakları bakımından bunun hangi hâllerde doğduğunu sayar. SGK’dan sağlanacak ödenek ve gelirler bu maddeye göre belirlenir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 3. maddesi ise iş kazasını “işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren ya da vücut bütünlüğünü ruhen veya bedenen engelli hâle getiren olay” olarak tanımlar ve işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bu tanıma bağlanır.

Kanunda Sayılan Hâller

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre sigortalının aşağıdaki durumlarda geçirdiği ve bedenen ya da ruhen engelli hâle gelmesine yol açan olay kaza sayılır.

• İşyerinde bulunduğu sırada
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle; kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle
• Bir işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında

Sayım Sınırlı mı?

Özgün metinde bu sayımın “tahdidi” yani sınırlı olduğu belirtiliyordu. Yargıtay uygulaması bu kadar dar değildir. Belirleyici olan, olay ile iş arasında uygun illiyet bağının kurulup kurulamadığıdır.

Bu geniş yorum sayesinde işyerinde geçirilen kalp krizi, işin yürütümü sırasında üçüncü kişinin saldırısı ve işverence görevlendirilen yerde meydana gelen olaylar da kapsamda sayılabilmektedir. Buna karşılık kişisel bir amaçla işyerinden ayrıldıktan sonra geçirilen kaza, illiyet bağı kurulamadığı için kapsam dışında kalır.

İş Kazası Bildirimi Nasıl ve Ne Zaman Yapılır?

İşverenin Bildirimi

İşveren, kazayı önce yetkili kolluk kuvvetine derhal, ardından SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.

Üç iş günlük sürenin başlangıcı duruma göre değişir. Kaza işyerinde ve işverenin bilgisi dahilinde gerçekleşmişse süre kazanın ertesi günü işlemeye başlar. İşverenin derhal haberdar olamayacağı bir yerde gerçekleşmişse süre, işverenin kazayı öğrendiği tarihten itibaren işler.

Bildirim, SGK’nın e-Bildirim sistemi üzerinden elektronik olarak yapılır. Sistemin erişilemez olduğu hâllerde İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu kâğıt üzerinde doldurularak süresi içinde Kuruma elden teslim edilir.

Sağlık Hizmeti Sunucusunun Bildirimi

6331 sayılı Kanun uyarınca, kendisine bu nedenle başvuran kişinin durumunu tespit eden sağlık hizmeti sunucuları ile işyeri hekimi, bu olayı en geç on gün içinde SGK’ya bildirmek zorundadır.

Bunun pratik önemi büyüktür. İşveren bildirim yapmasa bile, hastaneye başvururken kazanın iş kazası olduğunu beyan ederseniz kayıt sisteme girer. Bu nedenle acil servise giderken “iş kazası” olduğunu mutlaka belirtin ve bunun dosyaya yazıldığından emin olun.

İşverenin Kayıt Tutma Yükümlülüğü

İşveren yalnızca bildirimle yükümlü değildir. Kazaların kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak rapor düzenlemek ve yaralanma ya da ölüme yol açmadığı hâlde işyerini veya çalışanı tehlikeye düşüren olayların kaydını tutmak da zorundadır. Uygulamada ramak kala olay denen bu kayıtlar, sonradan meydana gelen bir kazada işverenin önceden uyarılmış olduğunu göstermesi bakımından belirleyici olabilir.

İşveren Bildirmezse Ne Olur?

İşçinin Hakları Etkilenmez

Bu, sayfaya gelen okuyucuların en çok endişelendiği konu. Bildirim yapılmamış olması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. Bu sigorta kolundan sağlanan yardımlar için belirli bir prim gün sayısı şartı da aranmaz; sigortalı işçi ilk günden itibaren yararlanır.

İşveren İçin Sonuçlar

• İdari para cezası. Tutar, işyerindeki sigortalı sayısına ve tehlike sınıfına göre değişir ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
• Rücu sorumluluğu. Bu, para cezasından çok daha ağır bir sonuçtur. Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar geçen sürede SGK’nın yaptığı tüm masraflar işverenden geri alınır.
• Kusur oranında rücu. İşverenin kaza nedeniyle kusuru bulunuyorsa, SGK’nın işçiye yaptığı ödemeler ve bağladığı gelirin peşin sermaye değeri de kusur oranında işverene rücu edilir.

İşçi Kendisi Bildirebilir

İşveren bildirim yapmıyorsa işçi ya da yakınları doğrudan SGK’ya başvurabilir. Başvuru üzerine Kurum olayı re’sen soruşturur, gerekirse müfettiş görevlendirir. Kolluğa da ihbarda bulunulabilir.

İş Kazasının Tespiti Davası

SGK olayı iş kazası saymazsa ya da işveren kazayı iş dışı bir olay gibi kaydettirmişse, iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır. Dava SGK’ya ve işverene karşı yöneltilir.

Uygulamada sıkça karşılaştığımız tablo şudur. İşçi hastaneye götürülür ancak olay “evde düştü” ya da “yolda kaydı” şeklinde kaydettirilir. Bu durumda tanık beyanları, işyeri kamera kayıtları, mesai kayıtları ve telefon konum verileri belirleyici delil olur. Kazanın sigortasız çalışılan bir dönemde meydana gelmesi hâlinde ayrıca hizmet tespit davası açılması gerekir.

Kaza Geçiren İşçi Ne Yapmalı?

1. Kazayı iş kazası olarak beyan edin. Acil servise ya da hastaneye başvururken olayın işyerinde ya da iş nedeniyle gerçekleştiğini söyleyin ve bunun kayda geçtiğinden emin olun. Sonradan düzeltmek çok daha zordur.
2. Olay yerini ve durumu belgeleyin. Mümkünse fotoğraf ve video çekin, çektiremiyorsanız yanınızdakilerden isteyin.
3. Tanıkların bilgilerini alın. Kazayı gören iş arkadaşlarının ad, soyad ve telefon bilgilerini kaydedin. Bu kişiler sonradan işten ayrılabilir ya da ulaşılamaz hâle gelebilir.
4. Bildirim yapılıp yapılmadığını kontrol edin. e-Devlet üzerinden SGK kayıtlarınızdan bildirimin sisteme işlenip işlenmediğini görebilirsiniz.
5. İstirahat raporlarını saklayın. Geçici iş göremezlik ödeneği bu raporlara dayanır.
6. Tedavi ve yol giderlerinin belgelerini biriktirin. Bunlar sonradan tazminat kalemi olarak istenebilir.
7. Hiçbir belgeyi okumadan imzalamayın. Kaza sonrasında imzalatılmak istenen tutanak, ibraname ya da “anlaşma” başlıklı belgeler sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur.
8. Tedavi bittiğinde maluliyet tespiti isteyin. Sürekli iş göremezlik derecenizin belirlenmesi hem SGK gelirinin hem tazminatın temelidir.

Kaza Geçiren İşçinin Hakları

SGK Tarafından Sağlanan Haklar

• Geçici iş göremezlik ödeneği. İstirahatli olunan süre boyunca ödenir. Tutar, günlük kazancın yatarak tedavide yarısı, ayakta tedavide üçte ikisidir.
• Sürekli iş göremezlik geliri. Meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı en az yüzde on olarak tespit edilirse bağlanır.
• Hak sahiplerine gelir bağlanması. İşçinin ölümü hâlinde eş, çocuk ve şartları taşıyan ana babaya gelir bağlanır.
• Cenaze ödeneği ve evlenme ödeneği.
• Tedavi giderlerinin karşılanması ve protez, araç gereç bedelleri.

İşverenden İstenebilecek Tazminatlar

SGK’nın sağladığı haklar zararın tamamını karşılamaz. Aradaki fark işverenden talep edilir.

• Maddi tazminat. Sürekli iş göremezlik oranı ve bakiye ömür süresi esas alınarak aktüerya hesabıyla belirlenir. SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri hesaptan düşülür.
• Manevi tazminat. Ayrı bir kalemdir. İşçinin yakınları da ağır bedensel zarar hâlinde kendi adlarına talepte bulunabilir.
• Destekten yoksun kalma tazminatı. Ölüm hâlinde desteğinden yoksun kalanlar tarafından istenir.
• Bakıcı gideri ve tedavi giderleri.

İşçinin kendi kusuru bulunuyorsa tazminattan bu oranda indirim yapılır. Ancak işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemiş olması, işçinin dikkatsizliğini büyük ölçüde geri plana atar.

Arabuluculuk Zorunlu Değildir

İşçilik alacağı davalarından farklı olarak, kaza ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz. Doğrudan dava açılabilir.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir.

Zamanaşımı

Tazminat taleplerinde zamanaşımı on yıldır. Süre kural olarak kaza tarihinden işler. Ancak zararın kapsamı sonradan belirlenebiliyorsa, maluliyet oranının kesinleştiği tarih esas alınabilir.

Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve Türk Ceza Kanunu’nda daha uzun bir dava zamanaşımı öngörülmüşse, o süre uygulanır.

İşverenin Sorumluluğu

İşverenin bu olaylardan doğan sorumluluğu kural olarak kusur sorumluluğudur. Ancak bu, işverenin kolayca sorumluluktan kurtulabileceği anlamına gelmez.

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak için her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri eksiksiz bulundurmak, risk değerlendirmesi yapmak ve eğitim vermekle yükümlüdür. Yargıtay bu özen yükümlülüğünü en yüksek seviyede arar. Kusursuzluğunu ispat yükü işverendedir.

Ceza Soruşturması

Ölümlü ya da yaralanmalı olaylarda ayrıca ceza soruşturması yürütülür. İşveren ve sorumlular taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarından yargılanabilir. Ceza dosyasında yapılan kusur tespiti, hukuk davası bakımından bekletici mesele yapılabilir ve çoğu zaman tazminat davasının seyrini belirler.

Kaza Sonrası İşten Çıkarma ve Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

Kaza geçirmiş ve istirahatli olan işçinin iş sözleşmesi, rapor süresi boyunca devamsızlık gerekçesiyle feshedilemez. İşverenin sağlık sebebiyle fesih yapabilmesi için bekleme süresinin ihbar önelini altı hafta aşmış olması gerekir.

Ayrıca işçinin, 6331 sayılı Kanun uyarınca çalışmaktan kaçınma hakkı vardır. Ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kalan işçi, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak tedbir alınmasını isteyebilir. Talep karara bağlanana kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu süre boyunca ücreti ile diğer hakları saklı kalır. Gerekli tedbir alınmazsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatına hak kazanabilir.

Sonuç

İş kazası bildirimi işverenin yükümlülüğüdür ve kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya yapılmalıdır. Kolluk bildirimi ise derhal yapılır. Bildirim yapılmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz; işverene idari para cezası ve SGK’nın yaptığı masrafların rücu edilmesi sonucunu doğurur.

İşçi açısından belirleyici olan üç şey vardır. Kazanın hastane kaydına doğru biçimde geçmesi, tanıkların ve delillerin kaza anında toplanması ve tedavi bittiğinde maluliyet tespitinin yaptırılması. Bu üçü tamamlandığında sonraki aşamalar çok daha sağlam yürür.

Kazanız usulüne uygun bildirilmediyse ya da olay başka bir şekilde kaydedildiyse vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın. İş hukuku avukatı Av. Levent Samgar Hukuk Bürosu olarak İstanbul’da işçi tarafında dosya takibi yapıyoruz. Bize 0212 238 87 17 numaralı telefondan ulaşabilir ya da iletişim sayfamızdaki formu doldurabilirsiniz.

İlgili yazılarımız: iş göremezlik, hizmet tespit davası, işçi hakları, kıdem tazminatı. Çalışma alanımıza ilişkin ayrıntı için iş hukuku avukatlık hizmetlerimiz sayfasına bakabilirsiniz.